Niedoczynność tarczycy - przyczyny, objawy i leczenie

Niedoczynność tarczycy to dość powszechny problem, z którym boryka się coraz więcej osób. Spowodowana jest ona niedoborem hormonów tarczycowych. Rozpoznanie zaburzenia nie jest proste, ponieważ nie daje jednoznacznych objawów. W zasadzie jedynym pewnym sposobem na postawienie trafnej diagnozy jest wykonanie badań, które pozwolą określić poziom hormonów tarczycowych we krwi badanego pacjenta. Podjęcie leczenia jest konieczne, ponieważ nieprawidłowo działająca tarczyca wywiera wpływ również na inne organy ciała. Niedoczynność tarczycy musi być leczona, a im wcześniej rozpocznie się terapia, tym lepiej dla pacjenta.

niedoczynność tarczycy
Spis treści:
  1. Niedoczynność tarczycy - gruczoł i jego funkcje
  2. Co oznacza niedoczynność tarczycy?
  3. Niedoczynność tarczycy przyczyny
  4. Niedoczynność tarczycy objawy
  5. Niedoczynność tarczycy diagnoza 
  6. Niedoczynność tarczycy leczenie
  7. Niedoczynność tarczycy - jak długo trwa leczenie?
  8. Niedoczynność tarczycy rokowanie
  9. Jak niedoczynność tarczycy wpływa na organizm?
  10. Niedoczynność tarczycy zapobieganie
  11. Czy niedoczynność tarczycy jest wrodzona?
  12. Niedoczynność tarczycy - dlaczego tyjemy?
  13. Śpiączka hipometaboliczna
  14. Niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży
  15. Niedoczynność tarczycy u kobiet karmiących

Niedoczynność tarczycy - gruczoł i jego funkcje

Tarczyca to gruczoł, który umieszczony jest w przednio tylnej części szyi. Jest nieparzysty i służy do wydzielania wewnętrznego. Odpowiedzialny jest za wydzielanie hormonów, które istotnie wpływają na metabolizm całego organizmu oraz regulują gospodarkę wapniowo – fosforanową.

Hormony wydzielane przez tarczycę to:

  • Trójjodotyronina (T3)
  • Tyroksyna (T4)
  • Kalcytonina.

Pracę tarczycy reguluje przysadka mózgowa. Jest to również gruczoł wydzielania wewnętrznego, który zlokalizowany jest w mózgu. Na pracę tarczycy wpływa również podwzgórze mózgowe. Podwzgórze produkuje hormon (tyreoliberynę), który pobudza przysadkę również do wydzielania hormonu (tyreotropiny - TSH), który pobudza tarczycę do pracy i wydzielania T3 i T4.

Bardzo istotne w tym cyklu jest to, że poza wspomnianym regulowaniem metabolizmu, hormony tarczycowe wpływają również na pracę i funkcjonowanie przysadki mózgowej i podwzgórza. Jeżeli jest ich dużo w organizmie, przysadka i podwzgórze nie produkują TSH i tyreoliberyny, które pobudzają tarczycę do pracy. Ich niski poziom natomiast, powoduje pobudzenie przysadki i podwzgórza, a dzięki temu pobudzona zostaje również tarczyca. Taki mechanizm nosi nazwę sprzężenia zwrotnego i zapewnia stały odpowiedni poziom hormonów w organizmie człowieka.

Sprawdź Badanie TSH

Co oznacza niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to określenie zaburzeń pracy opisanego wyżej gruczołu, które polegają na produkowaniu zbyt małej ilości hormonów w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Może przebiegać w postaci klinicznej, czyli pełnoobjawowej i subklinicznej, czyli utajnionej. Na tego rodzaju zaburzenia narażone są przede wszystkim osoby po 60 roku życia, ale młodsi również chorują. Szacuje się, że choroba zdecydowanie częściej dotyka kobiet niż mężczyzn.

Niedoczynność tarczycy przyczyny

Przyczyny niedoczynności tarczycy są bardzo zróżnicowane. Ich ustalenie i zlokalizowanie to pierwszy krok do podjęcia odpowiedniego i efektywnego leczenia.

Jedną z bardzo częstych przyczyn niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto. Jest to przewlekłe zapalenie tarczycy, które upośledza jej normalne funkcjonowanie. Choroba jest bezbolesna, ale sukcesywnie niszczy tarczycę, powodując, że produkuje ona coraz mniej hormonów.

Niedoczynność tarczycy może być spowodowana usunięciem operacyjnym części lub całości gruczołu – taka sytuacja może mieć miejsce, gdy pacjent cierpiał na chorobę Gravesa Basedowa, zdiagnozowano u niego guz na gruczole czy też wole guzkowe. Jeżeli powyższe wskazania pozwoliły usunąć część gruczołu, wówczas nie jest on tak wydajny, jak wcześniej. Usunięcie całego całkowicie eliminuje jego działanie. Wspomniane choroby, przed operacją leczone są również jodem promieniotwórczym, który też może spowodować niedoczynność.

Nieprawidłowe funkcjonowanie tarczycy może być też spowodowane przez zapalenie tego gruczołu. Z tym że w tym wypadku, niedoczynność może być przemijająca.

Inne przyczyny niedoczynności tarczycy

  • niedobór jodu,
  • polekowa niedoczynność tarczycy,
  • napromieniowanie okolic tarczycy podczas leczenia innych nowotworów.

Zaburzenia pracy gruczołu mogą być: 

  • wrodzone, 
  • wtórne (nieprawidłowe działanie przysadki mózgowej)
  • trzeciorzędowe (nieprawidłowe działanie podwzgórza).

Niedoczynność tarczycy objawy

Objawy niedoczynności tarczycy są bardzo zróżnicowane i często niespecyficzne. W zasadzie, diagnostycznym objawem jest wynik badania krwi na obecność hormonów tarczycowych. Jednakże, do wykonania takiego badania potrzebne są pewne wskazania. Są nimi objawy odczuwane i obserwowane przez samego pacjenta. Jeżeli pacjent dostrzeże u siebie przynajmniej kilka z poniższych zjawisk, powinien niezwłocznie podjąć działanie prowadzące do postawiania odpowiedniej diagnozy.

Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy klinicznej

  • męczliwość;
  • osłabienie, ogólne zmęczenie;
  •  senność;
  • zaburzenia gospodarki termicznej (zimno nawet w ciepłe dni);
  • częste zaparcia;
  • osłabienie siły mięśniowej;
  • przybieranie na wadze;
  • chrypka;
  • problemy z pamięcią, skupieniem uwagi;
  • obrzęk szyi;
  • problemy z menstruacją;
  • obniżenie nastroju i myśli depresyjne;
  • "brudne kolana", "brudne łokcie" – skóra w obrębie stawów przebarwia się, ciemnie;
  • zatrzymywanie wody w organizmie;
  • pogrubienie rysów twarzy;
  • suche, łamliwe włosy;
  • sucha skóra;
  • obniżenie libido;
  • zaburzenia wzwodu;
  • trudności z zajściem w ciążę.

W przypadku niedoczynności tarczycy subklinicznej, czyli utajnionej objawy są bardzo dyskretne, trudne do zauważenia, mogą się pojawiać m.in.:

  • bóle głowy;
  • zaparcia;
  • nieustanne zmęczenie;
  • obniżenie nastroju;
  • u małych dzieci może być opóźnienie w rozwoju psycho-fizycznym;
  • u starszych dzieci może się pojawić zahamowanie wzrostu, senność, zaparcia, opóźnienie w dojrzewaniu płciowym.

Niepokojące objawy niedoczynności tarczycy należy konsultować z lekarzem. Nieleczona niedoczynność tarczycy może bowiem pociągnąć za sobą bardzo poważne powikłania i skutki.

Niedoczynność tarczycy

Przyczyny niedoczynność tarczycy

Jak wspomniano, niedoczynność tarczycy może być spowodowana nieprawidłowym działaniem samego gruczołu (np. z powodu chorób) lub też gruczołów regulujących jego działanie (podwzgórza i przysadki mózgowej). Problemy mogą pojawiać się również w przypadku, gdy sam gruczoł jest uszkodzony – poprzez leki, operacje lub terapię jodem radioaktywnym. Odnalezienie przyczyny może mieć istotne znaczenie dla zaplanowania skutecznej i efektywnej terapii.

Niedoczynność tarczycy diagnoza

W procesie diagnozowania zaburzeń pracy tarczycy konieczne jest przeprowadzenie bardzo dokładnego i skrupulatnego wywiadu z pacjentem oraz wykonanie badań diagnostycznych. Dopiero informacje zebrane z różnych źródeł pozwalają na postawienie trafnej diagnozy oraz zaprojektowanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Podstawowymi badaniami, które należy wykonać w celu zdiagnozowania zaburzeń pracy gruczołu tarczycowego są badania hormonów. W pierwszej kolejności należy więc sprawdzić poziom stężenia TSH we krwi. Jeżeli wynik jest podwyższony należy przeprowadzić kolejne badania. Zweryfikować należy poziom tyroksyny (T4). Wyniki tych dwóch badań, to informacja na temat tego, czy niedoczynność tarczycy ma charakter pierwotny. Taka sytuacja diagnozowana jest gdy poziom TSH jest wysoki, ale poziom T4 niski. Gdy niedoczynność ma charakter wtórny, wówczas niskiemu T4 będzie towarzyszyć również niski TSH.

Dla doprecyzowania informacji lekarz może zlecić dodatkowe badania, czyli oznaczenie stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy. Podwyższone stężenie badanych przeciwciał wskazuje na chorobę Hashimoto, która stanowi jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy.

W niektórych przypadkach, lekarz może zdecydować o konieczności przeprowadzenia badań dodatkowych – np. USG tarczycy.

Niedoczynność tarczycy leczenie

Leczenie niedoczynności tarczycy musi być zaplanowane i zaordynowane przez lekarza. Absolutnie nie wolno samodzielnie decydować o przyjmowaniu lub zaniechaniu przyjmowania zleconych  leków. Najczęściej stosowana metoda terapii zaburzenia, to suplementacja hormonów tarczycowych, przede wszystkim tyroksyny. Obecnie wykorzystuje się do tego celu produkowaną syntetycznie lewotyroskynę.

W terapii niedoczynności tarczycy lekarz nie tylko decyduje o przyjmowaniu bądź nieprzyjmowaniu leków, ale również określa ich dawki i decyduje o ewentualnych zmianach. Pacjent, nawet jeżeli czuje się lepiej w czasie terapii nie może planować leczenia po swojemu.

Dla skuteczności leczenia niezwykle ważne jest systematyczne monitorowanie wyników. W przypadku pierwotnej niedoczynności tarczycy, trzeba badać poziom TSH we krwi tak często jak zaleci lekarz Zwykle pierwsza kontrola poziomu TSH odbywa się po kilku tygodniach od wdrożenia leczenia. Służy to ustaleniu odpowiedniej dla danego pacjenta dawki leku. Po ustabilizowaniu pracy tarczycy, kontrole odbywają się rzadziej, raz na rok lub na pół roku. Ich celem jest weryfikowanie efektów leczenia. Gdy niedoczynność tarczycy ma charakter wtórny w ten sam sposób bada się poziom T4.

Sprawdź swoją tarczycę - wybierz pakiet Tarczyca pod kontrolą

Niedoczynność tarczycy - jak długo trwa leczenie?

Leczenie niedoczynności tarczycy, to terapia długotrwała, często nawet trwa przez całe życie. Zapotrzebowanie na hormony tarczycowe zmienia się z wiekiem, u osób młodych zapotrzebowanie jest większe, u starszych jest mniejsze, niemniej, potrzebne są cały czas.

Niekiedy udaje się ustabilizować funkcjonowanie tarczycy i wstrzymać leczenie. Za każdym razem jednak, decyzję o zaprzestaniu suplementowania musi podjąć lekarz prowadzący pacjenta. Najczęściej dzieje się tak, że leki trzeba brać do końca życia. Nie jest to leczenie uciążliwe, polega głównie na przyjmowaniu codziennie rano leków, które pozwalają na uzupełnienie poziomu hormonów. Zwykle lek należy przyjąć zaraz po wstaniu z łóżka, 30-60 minut przed pierwszym posiłkiem.

Niedoczynność tarczycy rokowanie

Po otrzymaniu diagnozy od lekarza, pacjenci bardzo często pytają o to, co będzie dalej? Otóż, jeżeli niedoczynność tarczycy zostanie zdiagnozowana stosunkowo szybko i szybko też zostanie wdrożone leczenie, to w zasadzie nie ma powodów do obaw. Wdrażane obecnie terapie są skuteczne i przynoszą bardzo dobre efekty. Pierwsze tygodnie, niekiedy miesiące nie tak od razu dają poprawę. Należy bowiem ustabilizować poziom hormonów w organizmie, który jest przyczyną złego samopoczucia pacjenta. Jednakże, po dłuższym czasie leczenia, stan zdrowia wraca praktycznie do normy, a osoba cierpiąca z powodu niedoczynności tarczycy całkowicie przestaje odczuwać dotychczas męczące ją objawy.

Oczywiście, zaniechanie leczenia czy samodzielne odstawienie leków mogą doprowadzić do poważnych powikłań, które odbiją się na całym organizmie chorego. W skrajnych przypadkach może nawet dojść do śpiączki hipometabolicznej, która wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii i jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu.

Jeżeli jednak pacjent przestrzega wszystkich zaleceń lekarza, to może normalnie funkcjonować i cieszyć się dobrym samopoczuciem.

Niedoczynność tarczycy wpływ na organizm

Przede wszystkim niedoczynność tarczycy powoduje, że spowolniony zostaje metabolizm całego organizmu. Chory czuje się zmęczony, osłabiony i senny. Nie ma na nic ochoty, ma obniżony nastrój, a nawet stany depresyjne. Stale przybiera na wadze, co w przypadku osób, którym zależy na wyglądzie jest dodatkowym elementem, który pogarsza ich nastrój i samopoczucie.

Niedoczynność tarczycy może spowodować zaburzenia w zakresie układu rozrodczego. Pojawiają się problemy z regularnością menstruacji, a potencjalną ciążę trudniej jest utrzymać. Mężczyźni mogą zaobserwować u siebie obniżony popęd seksualny. Problemem jest również ogólny wygląd chorego. Powieki są opuchnięte, włosy osłabione, suche i wypadające, przerzedzają się brwi, skóra staje się sucha, a paznokcie łamliwe.

Niedoczynność tarczycy zapobieganie

Niedoczynność tarczycy jest chorobą, na którą w dużym stopniu nie ma się wpływu. Można jednakże podejmować pewne działania profilaktyczne, których celem jest zmniejszenie ryzyka zachorowania. Przede wszystkim należy dbać o to, by spożywana dieta była bogata w jod. Jest on niezbędny do tego, by tarczyca funkcjonowała poprawnie. Jego najlepszym źródłem są ryby, owoce morza, sól jodowana, produkty roślinne np. orzechy, brokuły, szpinak. Źródłem jodu może być również woda mineralna, o podwyższonym poziomie tego pierwiastka. Jeżeli ktoś znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka powinien rozważyć wykonanie profilaktycznego oznaczenia poziomu TSH.

W profilaktyce niedoczynności tarczycy bardzo ważne jest również unikanie biernego i czynnego palenia papierosów. Substancje znajdujące się w papierosach utrudniają wchłanianie jodu i przez to powodują zaburzenia pracy tarczycy.

Nie wolno też zapominać o aktywności fizycznej. Regularne uprawianie sportu powoduje, że poprawia się metabolizm i usprawnia krążenie krwi. Dobre odżywienie gruczołu tarczycy zapobiega jego destrukcji.

Czy niedoczynność tarczycy jest wrodzona?

W niektórych przypadkach niedoczynność tarczycy może być chorobą wrodzoną. Jest ona o tyle niebezpieczna, że może spowodować nawet głębokie upośledzenie dziecka, które cierpi na tę chorobę. Ze względu na tak poważne konsekwencje, u wszystkich noworodków wykonuje się badania przesiewowe, określające poziom stężenia hormonu TSH we krwi. Jeżeli jest on w normie, to nie ma powodów do obaw. Jeżeli jednak poziom ten jest zbyt niski leczenie wdrażane jest natychmiast, by zmniejszyć ewentualne skutki uboczne niedoboru hormonów.

Problem z wrodzoną niedoczynnością tarczycy zaczyna się już właściwie w okresie płodowym. Wówczas organizm dziecka nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów, co powoduje, że nie może on przez to prawidłowo funkcjonować. Stąd też konieczność natychmiastowego wdrożenia suplementacji.

Przyczyn wrodzonej niedoczynności jest kilka i w zasadzie bez dokładnych badań, trudno jest określić, co spowodowało tę sytuację u noworodka. Wśród najczęściej spotykanych czynników znajduje się niedorozwój tarczycy oraz niedobór jodu. Z powodu niedoborów hormonów tarczycy w okresie płodowym tarczyca noworodka nie wykształciła się w stu procentach, a przez to nie jest w stanie w pełni spełniać swoich funkcji.

Inną przyczyną może być niewykształcenie się jednego płata tarczycy, co również upośledza jej funkcje. W niektórych przypadkach dochodzi do umiejscowienia gruczołu tarczowego w innym miejscu, niż powinien się znajdować. Jest to tak zwana ektopia i również powoduje, że jego działanie nie jest prawidłowe. Zdarzają się też przypadki, że gruczoł w ogóle się nie wykształca, a wówczas nie ma organu, który powinien produkować niezbędne w rozwoju hormony.

Endokrynolog - Umów się do specjalisty w swoim mieście

Niedoczynność tarczycy - dlaczego tyjemy?

Jednym z bardzo znaczących objawów zaburzeń pracy tarczycy związanych z jej niedoczynnością jest dość intensywne przybieranie na wadze, pomimo braku zwiększonego apetytu. W skrajnych przypadkach dochodzi nawet do otyłości, a chory ma duże problemy z tym by poradzić sobie z coraz większą masą ciała.

Jednym z powodów, dla którego dochodzi do przybierania na wadze jest spowolnienie metabolizmu. Hormony wydzielane przez tarczycę są odpowiedzialne za prawidłowy przebieg procesów metabolicznych w organizmie. Skoro więc jest ich za mało, to spada również tempo metabolizowania przyjmowanych z pożywieniem substancji odżywczych. Jednocześnie, niedoczynność tarczycy wywołuje stany zmęczenia, ospałości i senności. Takie samopoczucie zniechęca do jakiejkolwiek aktywności fizycznej, a to dodatkowo pogłębia spowolnienie metabolizmu. Regularnie uprawiany sport i wysiłek fizyczny w naturalny sposób przyspieszają i usprawniają metabolizm. Jeżeli jednak chory zrezygnuje z ruchu, to dodatkowo spowolni przemianę materii, a tym samym spowoduje, że przybieranie na wadze będzie jeszcze intensywniejsze.

Śpiączka hipometaboliczna

Jednym z powikłań niedoczynności tarczycy jest śpiączka hipometaboliczna. Dochodzi do niej w sytuacji, gdy niedoczynność tarczycy trwa już bardzo długo, jest całkowicie  nieleczona lub leczona nieprawidłowo. Absolutnie nie wolno dopuścić do takiej sytuacji, ponieważ jest to bardzo poważne zagrożenie dla życia, a rokowania takiego pacjenta są bardzo niepomyślne.

Poza skrajnie niskim poziomem hormonów tarczycowych, przyczynami śpiączki mogą być towarzyszące niedoczynności tarczycy:

  • ciężkie infekcje;
  • operacje;
  • urazy;
  • zapalenie płuc;
  • niewydolność serca;
  • krwawienia z układu pokarmowego;
  • silne i znaczne wychłodzenie organizmu.

Mając świadomość, że jest się osobą cierpiącą na niedoczynność tarczycy, należy dbać o zgodną z zaleceniami lekarza suplementację hormonów.

Jest to stan poważnego zagrożenia życia, a co za tym idzie, jest ona leczona wyłącznie w warunkach szpitalnych, na oddziale intensywnej terapii, pod stałą i ścisłą kontrolą personelu medycznego.

Nie zwlekaj - zapisz się na badanie TSH

Niedoczynność tarczycy w ciąży

Niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży jest bardzo niebezpieczna i stanowi zagrożenie nie tylko dla samej matki, ale również dla rozwijającego się w jej łonie płodu. Właśnie dlatego konieczne jest szybkie rozpoznanie, postawienie diagnozy i natychmiastowe wdrożenie leczenia.

Niedoczynność tarczycy może bardzo poważnie wpłynąć też na sam przebieg ciąży. Wśród skutków wadliwego działania tarczycy pojawia się między innymi przedwczesny poród.

Nieleczona niedoczynność tarczycy u kobiety w ciąży może poskutkować w przyszłości poważnym upośledzeniem rozwoju dziecka. W pierwszych dwunastu tygodniach rozwoju płodowego, tarczyca płodu nie wytwarza jeszcze własnych hormonów. Są one jednak niezbędne dla prawidłowego rozwoju i wzrostu. Dziecko czerpie je więc od matki. Jeżeli nie produkuje ich ona w odpowiedniej ilości, dziecko również nie otrzymuje ich odpowiedniej porcji, a w efekcie skutkuje to zaburzeniami rozwojowymi już na wczesnym etapie. W skrajnych sytuacjach, kobieta cierpiąca na niedoczynność tarczycy ma duże trudności z utrzymaniem ciąży.

Niedoczynność tarczycy u kobiet karmiących

Niedoczynność tarczycy dotyka również kobiety karmiące swoje dzieci piersią. O ile karmienie naturalne jest zalecaną i promowaną metodą karmienia noworodków i niemowląt, o tyle wiele kobiet cierpiących na niedoczynność tarczycy, ma obawy dotyczące tego, czy może podawać swojemu dziecku pierś.

Sytuacja powinna być skonsultowana z lekarzem prowadzącym chorującą kobietę. Zasadniczo jednakże nie ma przeciwwskazań do karmienia piersią, gdy matka jest w trakcie terapii, polegającej na suplementacji hormonów tarczycowych. Zachowanie zdrowego rozsądku i porozumiewanie się z lekarzem w sytuacjach budzących wątpliwości, to najlepszy sposób na udane karmienie piersią w czasie terapii niedoczynności tarczycy.

Podsumowując, niedoczynność tarczycy to poważna choroba, która może spowodować bardzo poważne konsekwencje i powikłania, łącznie z zagrożeniem życia chorego. Jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet, które są w ciąży, ponieważ może wpłynąć na upośledzenie płodu lub nawet poronienie. Jeżeli jednak jest szybko wykryta, a leczenie niezwłocznie wdrożone i stosowane, to nie ma powodów do obaw. Można ją skutecznie leczyć, a pracę tarczycy efektywnie kontrolować.

MediStore.com.pl Artykuły o zdrowiu Niedoczynność tarczycy - przyczyny, objawy i leczenie