Jak działają szczepionki?

Szczepionki stymulują układ odpornościowy do wytworzenia odporności na określoną chorobę zakaźną. Wprowadzają do organizmu antygeny, które imitują kontakt z wirusem lub bakterią, ale nie wywołują choroby. Dzięki temu organizm uczy się, jak skutecznie walczyć z patogenem, co minimalizuje ryzyko zachorowania lub łagodzi przebieg infekcji.

Rodzaje szczepień

Na rynku dostępne są różne rodzaje szczepionek, m.in.:

• Szczepionki inaktywowane (zawierające zabite drobnoustroje),
• Szczepionki atenuowane (z osłabionymi patogenami),
• Szczepionki mRNA (np. przeciw COVID-19),
• Szczepionki wektorowe (np. przeciwko COVID-19 i Eboli),
• Szczepionki skoniugowane i podjednostkowe (np. przeciw meningokokom i pneumokokom).

Różnią się one składem, procesem produkcji oraz sposobem podania.

Obowiązkowe szczepienia ochronne w Polsce

W Polsce funkcjonuje program szczepień obowiązkowych, są to m.in. szczepienia przeciwko:

• gruźlicy (BCG),
• błonicy,
• tężcowi,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW typu B),
• krztuścu,
• odrze,
• śwince,
• różyczce,
• inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
• pneumokokom,
• rotawirusom.

Uzupełniające szczepienia ochronne (zalecane, nieobowiązkowe)

Szczepienia zalecane uzupełniają program szczepień obowiązkowych i zapewniają dodatkową ochronę przed poważnymi chorobami. Zaleca się je szczególnie osobom z grup ryzyka, podróżnym i seniorom. Warto rozważyć zaszczepienie się przeciwko:

• ospa wietrzna,
• grypa,
• kleszczowe zapalenie mózgu,
• zakażenie rotawirusowe,
• zakażenia meningokokowe,
• wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A).

Dzięki tym szczepieniom zmniejszasz ryzyko infekcji i powikłań, a także ograniczasz rozprzestrzenianie się chorób.

Zadbaj o zdrowie całej rodziny! Sprawdź dostępne szczepienia dla dzieci i szczepienia dla dorosłych.

Szczepienia dla podróżnych – ochrona przed chorobami tropikalnymi

Planujesz wyjazd za granicę? Niektóre kraje wymagają szczepień obowiązkowych przed wjazdem. Przykładem jest szczepienie przeciw żółtej gorączce, które jest konieczne przy podróżach do Afryki i Ameryki Południowej.

W zależności od kierunku podróży warto rozważyć także szczepienia zalecane, np. przeciw:

• durowi brzusznemu,
• polio,
• wściekliźnie,
• cholerze,
• wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B.

Zaleca się rozpoczęcie szczepień 6-8 tygodni przed wyjazdem, aby organizm zdążył wytworzyć odporność. Skonsultuj się z lekarzem medycyny podróży, aby dobrać odpowiednie szczepienia.

Jak przygotować się do szczepienia?

Przed szczepieniem należy poinformować lekarza o aktualnym stanie zdrowia, przebytych chorobach, przyjmowanych lekach i suplementach oraz o wcześniejszych reakcjach poszczepiennych.

W dniu szczepienia zaleca się unikanie przyjmowania leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych bez konsultacji z lekarzem.

Przeciwwskazania do szczepienia

• ciężka reakcja na poprzednią dawkę szczepionki,
• ciężka reakcja alergiczna na składnik szczepionki,
• ostre choroby przebiegające z gorączką,
• niektóre choroby układu odpornościowego.

Każdy przypadek jest indywidualnie oceniany przez lekarza.

Czy szczepienia są bezpieczne?

Szczepienia są jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom zakaźnym. Osoby zaszczepione, nawet jeśli zachorują, zazwyczaj przechodzą chorobę łagodniej, co zmniejsza ryzyko powikłań. Dodatkowo szczepienia przyczyniają się do ochrony osób w otoczeniu zaszczepionego, co jest znane jako strategia kokonowa. Dzięki niej, osoby, które nie mogą być zaszczepione z powodów zdrowotnych, są chronione przed zakażeniem.

Mimo licznych korzyści szczepienia mogą wiązać się z pewnymi ryzykami. Niektóre szczepionki nie zapewniają 100 proc. odporności, co oznacza, że zaszczepiona osoba może nadal zachorować. Ponadto, jak w przypadku każdej interwencji medycznej, istnieje ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), które mogą obejmować reakcje alergiczne lub inne powikłania.

Pytania i odpowiedzi

Czy szczepienie daje 100% ochrony?

Szczepienia nie zapewniają pełnej odporności, ale nawet jeśli dojdzie do zakażenia, przebieg choroby jest łagodniejszy, a ryzyko powikłań mniejsze.

Jak długo działa odporność po szczepieniu?

To zależy od rodzaju szczepionki — niektóre szczepienia (np. przeciw odrze, WZW B) dają długotrwałą odporność, czasem na całe życie. Inne, np. przeciw grypie, wymagają corocznego powtarzania, ponieważ wirusy mutują.

Czy można się zaszczepić w ciąży?

Niektóre szczepienia są zalecane kobietom w ciąży, np. przeciw grypie i krztuścowi. Inne, takie jak szczepionki żywe (np. MMR), nie powinny być podawane w ciąży. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

Czym jest kwalifikacja do szczepienia?

Kwalifikacja do szczepienia to obowiązkowa procedura medyczna, którą przeprowadza lekarz przed podaniem szczepionki. Jej celem jest ocena, czy dana osoba może bezpiecznie przyjąć szczepionkę i czy nie występują u niej przeciwwskazania do szczepienia.