Kortyzol - surowica

Opis badania kortyzolu we krwi

Kortyzol to hormon produkowany przez korę nadnerczy, odpowiedzialny za reakcję organizmu na stres, regulację metabolizmu, kontrolę poziomu glukozy i funkcjonowanie układu odpornościowego. Jego stężenie naturalnie zmienia się w ciągu doby — najwyższe jest rano, a najniższe wieczorem — dlatego badanie wykonuje się zazwyczaj w godzinach porannych, aby wynik był miarodajny.

Badanie polega na pobraniu krwi z żyły, która następnie trafia do laboratorium w celu analizy. Pobranie krwi przebiega zgodnie z procedurą pobrania — odkażenie skóry, założenie opaski uciskowej oraz ucisk w miejscu pobrania po zakończeniu procedury, który powinien trwać kilka minut. 

Badanie kortyzolu z krwi zajmie około kilka — kilkanaście sekund. 
W przypadku nieprawidłowego przygotowania do badania uzyskany wynik nie będzie w pełni miarodajny. Pobrania należy dokonać w godzinach porannych.

Kiedy zbadać kortyzol?

Badanie na kortyzol wykonuje się, gdy lekarz podejrzewa niedostateczną lub nadmierną produkcję tego hormonu. Do charakterystycznych objawów świadczących o nadmiarze kortyzolu zalicza się: 

• specyficzny wygląd wynikający z odkładania się tkanki tłuszczowej w okolicy twarzy (tzw. „księżyc w pełni”), szyi (tzw. „bawoli kark”) oraz tułowia. 
• zanik tkanki mięśniowej, 
• trudności w utracie wagi,
• cieńsza i wrażliwsza skóra, 
• nadciśnienie tętnicze, 
• bóle i zawroty głowy, 
• bezsenność, 
• zaburzenia nastroju, depresja, 
• wzrost pragnienia, 
• wzrost ilości wydalanego moczu, 
• infekcje – spadek odporności, 
• u kobiet: zaburzenia miesiączkowania,
• u mężczyzn: spadek libido. 

Natomiast do objawów świadczących o niedoborze kortyzolu zalicza się:

• ciągłe zmęczenie, senność,
• osłabienie, powtarzające się omdlenia, 
• niechęć do podejmowania aktywności fizycznej, 
• spadek masy ciała, 
• wysokie spożycie produktów z dużą ilością soli, 
• spadek ciśnienia tętniczego, 
• zmiany skórne, 
• zmiany nastrojów, 
• zanik tkanki mięśniowej. 

Co diagnozuje badanie kortyzolu?

Podwyższony poziom kortyzolu może świadczyć o występowaniu zespołu Cushinga. Jeśli badanie na poziom kortyzolu wykaże jego niedobór, może to z kolei świadczyć o występowaniu choroby Addisona (czyli niedoczynności kory nadnerczy i niedostatecznej produkcji kortyzolu).

Badanie jest również pomocne w diagnostyce zaburzeń pracy przysadki mózgowej.

Jak przygotować się do badania?

W dniu poprzedzającym badanie: 

• Unikaj spożywania obfitych i tłustych posiłków oraz spożywania alkoholu do 24 godzin przed badaniem. 
• Powstrzymaj się od picia kawy i herbaty co najmniej 12 godzin przed pobraniem. 

W dniu badania trzeba pamiętać o następujących zasadach: 

• Pacjent powinien pozostawać na czczo — to znaczy powstrzymać się od posiłku przez około 8-12 godzin przed badaniem. 
• Dozwolone jest wypicie niewielkiej ilości wody w godzinach porannych. 
• W miarę możliwości badania kortyzolu we krwi należy przeprowadzić przed przyjęciem porannej porcji leków, chyba że lekarz zaleci inaczej. 
• Pobranie krwi należy wykonać w godzinach porannych. 
• Przed badaniem pacjent powinien pozostawać w spoczynku przez 10 – 15 minut (pozycja siedząca). 
• Wysiłek fizyczny, także umiarkowany np. chodzenie, wejście po schodach, może zmienić wartości wyników badania laboratoryjnego. 

• Wynik badania dostępny jest w ciągu 3. dni roboczych. 
• Możliwość odbioru wyniku w recepcji wybranej placówki bądź online, w zależności od polityki danej placówki. 

Informację odnośnie odbioru wyników badań w zależności od placówki >> Sprawdź TUTAJ

Normy kortyzolu we krwi

Prawidłowe stężenie kortyzolu zależy od pory dnia i wynosi: 

• rano: 166–507 nmol/l
• wieczorem: 73,8–291 nmol/l 

*Powyższe wartości są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane jest badanie.

Czynniki mogące zaburzyć wynik badania

Na wynik badania kortyzolu wpływają liczne czynniki związane ze stylem życia, stanem zdrowia oraz przyjmowanymi lekami. Do najczęstszych należą:

• stres emocjonalny lub fizyczny bezpośrednio przed badaniem,
• niewyspanie się, zmęczenie, praca zmianowa, zaburzony rytm dobowy,
• wysiłek fizyczny (nawet umiarkowany) przed pobraniem krwi,
• stosowanie niektórych leków,
• spożycie alkoholu lub kofeiny w dniu poprzedzającym badanie
• ciąża

Ze względu na dużą wrażliwość na czynniki zewnętrzne kluczowe jest wykonanie badania rano i w spokojnych warunkach.

Jak postępować w przypadku nieprawidłowego wyniku kortyzolu?

W przypadku nieprawidłowych wyników zaleca się konsultację z lekarzem, w celu ich dokładnego omówienia.

Do jakich lekarzy należy się zgłosić? W zależności od objawów i przyczyny zaburzeń zaleca się konsultację:

• Endokrynologa
• Internisty
• Diabetologa
• Psychiatry / psychologa
• Kardiologa