Witamina B12 - właściwości, występowanie i dawkowanie witaminy B12

Witaminy i minerały są niezwykle ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Ponieważ większości z nich organizm nie potrafi sam wytworzyć, musimy mu je dostarczyć z codzienną dietą, oczywiście w odpowiednich proporcjach. Ponadto warto wiedzieć, w jakich produktach witaminy i składniki mineralne występują, i w jakiej postaci są najlepiej przyswajalne.

witamina b12

Spis treści: 

  1. Witamina B12 właściwości
  2. Witamina B12 rola w organizmie
  3. Niedobór witaminy B12 
  4. Witamina B12 zapobiega anemii i miażdżycy
  5. Witamina B12 anemia
  6. Leczenie zapalenia wątroby a witamina B12
  7. Witamina B12 może uchronić przed Alzheimerem?
  8. Witamina B12 a zdrowie psychiczne
  9. Witamina B12 nadmiar
  10. Witamina B12 zapotrzebowanie
  11. Witamina B12 gdzie występuje

Witamina B12 właściwości

Witamina B12, zwana jest także kobalaminą, ze względu na fakt, że zawiera w sobie cząsteczki kobaltu. Należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie.

Źródłem witaminy B12 są produkty zwierzęce, głównie mięso i jego przetwory, a ponadto nabiał. Nie występuje natomiast w produktach pochodzenia roślinnego. Co ciekawe, znikome ilości kobalaminy wytwarzane są również przez florę bakteryjną jelita grubego, ale nie jest ona wykorzystywana przez organizm, ponieważ wchłanianie następuje w jelicie cienkim. W związku z tym nie ma on właściwie żadnego znaczenia dla zaspokajania zapotrzebowania organizmu.

Proces wchłaniania witaminy B12 dostępnej w pożywieniu jest dość trudny i bardzo złożony, ponieważ jest uzależniony od prawidłowego działania układu pokarmowego. Witamina B12 łączy się w układzie pokarmowym z tzw. czynnikiem wewnętrznym IF (zwanym też czynnikiem Castle’a), który produkowany jest w żołądku. Czynnik ten pełni funkcję transportową. Po przejściu do jelita cienkiego czynnik wewnętrzny odłącza się od witaminy i umożliwia jej wchłanianie.

Za transport witaminy w osoczu krwi odpowiada białko, zwane transkobalaminą II. Zaburzenia występujące w obrębie układu pokarmowego, bądź naturalne problemy z absorpcją kobalaminy występujące wraz z wiekiem pacjenta sprzyjają powstawaniu niedoborów witaminy B12

Zapisz się na badanie witaminy B12.

Witamina B12 rola w organizmie

Dla organizmu człowieka witamina B12 ma bardzo duże znaczenie. Przede wszystkim odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu właściwego funkcjonowania układów nerwowego i krwiotwórczego.

Witamina B12 uczestniczy w licznych procesach metabolicznych przebiegających w komórkach szybko dzielących się, takich jak:

  • komórki krwi, 
  • tkanka nerwowa (mózg, rdzeń kręgowy, nerwy obwodowe), 
  • układ pokarmowy, 
  • skóra. 

Jest niezbędna do prawidłowego wzrostu, bierze udział w procesach podziału komórek, wytwarzaniu krwinek czerwonych (uczestniczy razem z kwasem foliowym w tworzeniu oraz dojrzewaniu krwinek) czy też syntezie mieliny, będącej składnikiem osłonek nerwowych (tzw. otoczek mielinowych). Uczestniczy również w syntezie białek i kwasów nukleinowych. Bierze udział w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów. Witamina B12 jest istotna w procesie dojrzewania komórek nabłonkowych. Pozwala na utrzymanie zdrowia psychicznego. Poprawia również sprawność umysłową, gdyż bierze udział w procesie tworzenia neuroprzekaźników i otoczki mielinowej.

Za co odpowiada witamina B12?

Witamina B12 jest niezbędna dla prawidłowego wzrostu organizmu i jego poprawnego funkcjonowania. Ponadto, odpowiada za przebieg procesu przemiany materii, poprzez jego wzmocnienie i pobudzenie. Nie każdy wie, ale witamina B12 wpływa także za wytwarzanie energii wewnątrz komórek. Odpowiednia ilość witaminy w organizmie człowieka wpływa na redukcję uczucia zmęczenia czy znużenia, jednocześnie utrzymując wysoką aktywność i sprawność mięśni.

Witamina B12 przede wszystkim:

  • jest niezbędna w przebiegu wielu przemian metabolicznych i energetycznych,
  • wpływa korzystnie na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
  • łącząc się z innymi witaminami oraz substancjami, jak np. kwas foliowy, wpływa na metabolizm homocysteiny (nadmiar tego aminokwasu prowadzi do zmian miażdżycowych),
  • wpływa na produkcję i dojrzewanie krwinek czerwonych,
  • poprawia funkcjonowanie układu immunologicznego człowieka,
  • zmniejsza uczucie zmęczenia,
  • umożliwia syntezę kwasów nukleinowych,
  • wpływa na prawidłowy wzrost i podział komórek.

Niedobór witaminy B12 

Prawidłowe stężenie witaminy B12 jest bardzo istotne dla zdrowia każdego człowieka. Zarówno niedobór, jak i nadmiar mogą powodować wiele problemów zdrowotnych. Objawy zaburzeń często są jednak mało charakterystyczne, przez co niedobór B12 nie zawsze bywa szybko diagnozowany. Ponadto witamina jest zużywana powoli, a jej zapasy w wątrobie wystarczają na kilka lata.

witamina b12 niedobór

Niedobór witaminy B12 objawy

Wśród typowych objawów niedoboru wskazuje się głównie:

  • zaburzenia  w układzie krwiotwórczym (anemia) widoczne w badaniu morfologicznym,
  • chroniczne zmęczenie, 
  • drętwienie kończyn,
  • zmiany związane z układem nerwowym (w szczególności objawy neurologiczne oraz psychiatryczne), 
  • pogorszenie sprawności umysłowej, 
  • uczucie niepokoju, 
  • depresja, 
  • zaburzenia równowagi, 
  • zaburzenia pamięci, 
  • zaburzenia osobowości pacjenta.

Analiza badań dowodzi, że występuje istotny związek pomiędzy problemami z niedoborem witaminy B12, a wystąpieniem chorób związanych z demencją bądź otępieniem w wieku podeszłym. Niedobór witaminy B1 prowadzi do wzrostu stężenia homocysteiny, a przez to zwiększa ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Niedobór skutkuje również rozwojem anemii złośliwej (niedokrwistość Addisona-Biermera, megaloblastyczna). 

Sprawdź, jaki masz poziom witaminy B12 we krwi

Witamina B12 zapobiega anemii i miażdżycy

Witamina B12 w związku z tym, że uczestniczy w procesie produkcji krwinek czerwonych, pozwala na utrzymanie ich liczby na korzystnym dla organizmu poziomie. Udział w syntezie krwinek ma ogromne znaczenie w zapobieganiu anemii u każdego człowieka.

Niedobór witaminy B12 powoduje szczególną odmianę choroby, zwaną anemią megaloblastyczną (niedokrwistość Addisona-Biermera), związaną z zaburzeniem produkcji krwinek czerwonych. Dodatkowo cechują się one nieprawidłowym wyglądem (z reguły są znacznie większa niż u osób zdrowych) oraz niezdolnością do prawidłowej pracy.

W związku z tym, że witamina B12 bierze też udział w procesie metabolizmu homocysteiny, ma ona szczególnie istotne znaczenie również w zapobieganiu miażdżycy, ponieważ blokuje nadmierne gromadzenie homocysteiny, a wysokie stężenie tej substancji jest z czynnikiem ryzyka w miażdżycy.

Witamina B12 anemia

W związku z tym, że witamina B12 ma istotny wpływ na produkcję krwinek czerwonych, to od jej prawidłowego stężenia zależy w dużym stopniu, czy krwinki będą prawidłowo zbudowane, a co za tym idzie – czy będą odpowiednio spełniać swoją funkcję w organizmie. Nieprawidłowa budowa krwinek czerwonych skutkuje tym, że upośledzone zostają podstawowe funkcje, takie jak transport tlenu wewnątrz organizmu. Zmniejsza się także liczba erytrocytów we krwi i rozwija się anemia.

Anemia, inaczej niedokrwistość występuje wtedy, gdy czerwonych krwinek jest zbyt mało, albo gdy przenoszą one zbyt małą ilość hemoglobiny.

Niedobór witaminy B12 jest związany z występowaniem anemii megaloblastycznej (niedokrwistość Addisona-Biermera). Choroba objawia się dolegliwościami ze strony układu pokarmowego (utrata czucia smaku, charakterystyczny język, utrata łaknienia, spadek masy ciał, biegunki, zaparcia).

Niedobór witaminy b12 objawy neurologiczne

  • mrowienie kończyn
  • drętwienie kończyn, 
  • niestabilność chodu  

Niedobór witaminy b12 objawy psychiatryczne

  • zmienność nastroju, 
  • depresja, 
  • urojenia, 
  • zespół otępienny

Przy anemii występuje także postępujące osłabienie, obniżona tolerancja dla wysiłku fizycznego, duszności, a w skrajnych sytuacjach niewydolność krążenia. Zmiany obserwowane są również w obrębie cery. Skóra jest blada o odcieniu żółtawocytrynowym, a w badaniu osłuchowym serca słyszalne są szmery czynnościowe.

Brak odpowiedniej ilości witaminy B12 prowadzi do upośledzenia procesu produkcji krwinek czerwonych, a ponadto powstające krwinki są zbyt duże, a proces ich dojrzewania zostaje zakłócony.

Leczenie zapalenia wątroby a witamina B12

Ostatnie naukowe doniesienia wskazują się, że witamina B12 może być skutecznie wykorzystywana jako uzupełnienie terapii chorych na wirusowe zapalenie wątroby typu C. Nie zastępuje ona standardowego leczenia, a je wspomaga. Badania przeprowadzono we Włoszech, gdzie wskazano, że najlepsze wyniki uzyskała grupa pacjentów, zmagająca się za najtrudniejszym dla leczenia genotypem wirusa HCV.

Dotychczas obserwowano, że u pacjentów zakażonych HCV bardzo często choroba wirusowa przekształcała się w przewlekłe zapalenie wątroby lub prowadziła do wystąpienia marskości wątroby. Włączenie do procesu leczenia witaminą B12 w dużych dawkach wzmocniło immunologiczną odpowiedź organizmu, szczególnie w długookresowej ocenie, a przez to podniosła się zdolność organizmu do zwalczenia wirusa. 

Witamina B12 może uchronić przed Alzheimerem?

Prowadzone badania coraz wyraźniej pokazują, że odpowiednie stężenie witaminy B12 pozwala utrzymać układ nerwowy w dobrym stanie. Choroba Alzheimera atakuje układ nerwowy pacjenta i wywołuje liczne zmiany w sferze psychicznej i neurologicznej. Choroba ma ciężki przebieg i często znacznie obniża komfort życia pacjentów. Zmiany te określane są często zaburzeniami dementywnymi.

Prowadzone badania pokazują, że jednym z czynników, które mogą wpłynąć na rozwój Alzheimera, jest znacznie obniżenie poziomu witaminy B12 występującej w osoczu krwi. Wieloletnie badania i obserwacje prowadzą do stwierdzenia, że niedobór witaminy B12 jest powiązany z deficytami funkcji poznawczych.

Witamina B12 a zdrowie psychiczne

Niedobór witaminy B12 wpływa również niekorzystnie na zdrowie psychiczne człowieka. U osób cierpiących na niedobór witaminy B12 często obserwowano występowanie zmian psychopatologicznych, wśród których najczęściej pojawiały się:

  • niepokój psychoruchowy, 
  • zmiany w sferze osobowości, 
  • zaburzenia pamięci o łagodnym charakterze, 
  • depresje, 
  • objawy demencji 
  • zaburzenia psychotyczne (omamy, urojenia). 

Badania stężenia witaminy B12 w osoczu pacjentów cierpiących na zaburzenia psychiatryczne wskazują, że aż jedna trzecia badanej grupy miała wartości poniżej oczekiwanej normy. Niedobór witaminy B12 prowadzi do zaburzeń, w wyniku których w organizmie odnotowuje się mniej takich substancji, jak: serotonina, noradrenalina oraz dopamina, które mają istotny wpływ dla zachowania zdrowia psychicznego.

W przypadku depresji obserwowana jest zależność pomiędzy niedoborem witaminy B12 a depresją spowodowaną czynnikami fizjologicznymi. Przy braku odpowiedniego stężenia B12 depresja przebiega zazwyczaj dużo ciężej, a próby samobójcze są zdecydowanie bardziej skuteczne. W przypadkach pacjentów, u których stwierdzono depresję i niedobór witaminy B12 jej suplementacja poprawiła w wielu przypadkach skuteczność dotychczasowego leczenia.

witamina B12 a zdrowie psychiczne

Witamina B12 niedobór u osób starszych

Według ostatnich doniesień naukowych niektóre objawy, które dotychczas były uważane za objawy związane z procesem fizjologicznego starzenia, mogą wynikać z niedoboru witaminy B12. Obecnie uważa się, że główną przyczyną niedoboru witaminy B12 w wieku podeszłym jest zespół złego wchłaniania witaminy B12 z pożywienia oraz zbyt niska podaż w diecie. U osób starszych objawy niedoboru witaminy B12 dotyczą m.in. układu nerwowego.

W pierwszej kolejności pojawiają się zazwyczaj parestezje (drętwienie, mrowienie) rąk i stóp, ale także niepewność chodu. Wykazuje się dużą zależność pomiędzy niedoborem witaminy B12 i chorobami dementywnymi. Wykazano, że niedobór B12 w dużym stopniu wpływa na rozwój deficytów w zakresie funkcji poznawczych u osób starszych.

Witamina B12 nadmiar

 Witamina B12 jest magazynowana w organizmie. Jeżeli jest jej za dużo, to jest wydalana z żółcią i kałem. U niektórych osób bardzo długie przyjmowanie preparatów z witaminą B12 o dużej dawce może wywołać objawy alergiczne.

Witamina B12 zapotrzebowanie

Zapotrzebowanie organizmu na witaminę B12 jest duże, ponieważ pełni bardzo ważne funkcje w organizmie, a jej niedobór może doprowadzić do groźnych konsekwencji. Dlatego tak ważne jest, aby zadbać o jej dostarczanie. W przypadku diety warto zwrócić uwagę na produkty, które są bogate w witaminę B12 i z których organizm bardzo dobrze ją przyswoi. Przy problemach z utrzymaniem jej odpowiedniego stężenia, warto skonsultować z lekarzem.

Czy Twój organizm ma wystarczającą ilość witaminy B12? Z badań krwi wyjdzie, czy masz nadmiar czy niedobór witaminy.

Witamina B12 gdzie występuje

Doskonałym sposobem na dostarczenie do organizmu witaminy B12 jest spożywanie mięsa, ale nie jest to oczywiście jedyne dostępne źródło tej witaminy. Obok mięsa, witamina B12 występuje także w niektórych gatunkach ryb. Warto pamiętać, że źródłem witaminy B12 może być również mleko i jego przetwory oraz jaja. W grupie mięs, największa ilość witaminy B12 w 100 g produktu występuje w wołowinie, ok. 1,4 µg oraz w mięsie indyczym, od 0,7 do 1,7 µg. Wieprzowina to ok. 0,6–0,7 µg, natomiast mięso z kurczaka jest najuboższe w witaminę B12, zawiera jej zaledwie ok. 0,4 µg.

Analiza grupy produktów mlecznych pokazuje, że w samym mleku witaminy nie jest zbyt wiele, bo ok. 0,4 µg, natomiast zdecydowanie więcej zaobserwowano jej w serach żółtych (w granicach od 1 do 2,2 µg) oraz w twarogu (0,7– 0,9 µ).

Dobrym źródłem witaminy są również jaja, 1,6 µg.

Dawkowanie witaminy B12

Zapotrzebowanie na witaminę B12 jest zróżnicowane i zależy m.in. od wieku i  stanu zdrowia. Kwestią, na którą warto zwrócić uwagę jest dawkowanie witaminy. Ile organizm powinien przyjmować witaminy B12? Instytut Żywności i Żywienia opracował wytyczne, w których ujęte zostały zalecane dzienne dawki dla różnych grup osób.

  • dzieci w wieku 1- 3 lata – dawka 0,9 µg,
  • dzieci w wieku 4 - 6 lat – dawka 1,2 µ,
  • dzieci w wieku 7 - 9 lat – dawka 1,8 µg,
  • starsze dzieci i młodzież – od 1,8 do 2,4 µg,
  • dorośli – 2,4 µg,
  • kobiety ciężarne – 2,6 µg,
  • kobiety w trakcie karmienia piersią – 2,8 µg.
MediStore.com.pl Artykuły o zdrowiu Witamina B12 - właściwości, występowanie i dawkowanie witaminy B12