Badanie nasienia

Nasienie to lepka, biaława ciecz zawierająca plemniki i produkty z kilku gruczołów m.in. prostaty. Podczas wytrysku nasienie jest gęste, ale rozrzedza się lub upłynnia w ciągu 10–30 minut.

Plemniki to komórki rozrodcze obecne w nasieniu, które mają główkę, szyjkę, wstawkę i witkę oraz zawierają jedną kopię każdego chromosomu (pochodzącego od ojca).

Plemniki są ruchliwe i normalnie poruszają się do przodu (ruchem progresywnym). Wewnątrz ciała kobiety ta właściwość umożliwia im wędrówkę w jamie macicy i połączenie się z komórką jajową, co prowadzi do zapłodnienia.

Każda próbka nasienia powinna zawierać od 1,5 do 5,5 mililitrów płynu (około jedna łyżeczka), z 20 mln plemników/ml (około 1% składu nasienia) oraz różne ilości białek, fruktozy (cukru), buforów, substancji koagulujących, hormonów i enzymów wspomagających proces zapłodnienia.

W analizie nasienia oceniane są głównie takie parametry jak:

• objętość nasienia

• lepkość (gęstość)

• pH

• wygląd makroskopowy

• liczba plemników

• ruchliwość plemników

• żywotność plemników

• budowa strukturalna plemników

Kiedy wykonać badanie nasienia?

Badanie nasienia wykonuje się najczęściej wtedy, gdy lekarz podejrzewa, że para może mieć problem z płodnością, a przyczyna może leżeć po stronie męskiej.

Niepłodność jest zwykle diagnozowana, gdy para próbowała zajść w ciążę przez 12 miesięcy bez powodzenia. Bezpłodność oznacza natomiast stan nieodwracalny.

Analizę nasienia w celu diagnostyki niepłodności należy przeprowadzić na minimum dwóch próbkach pobranych w odstępach 2–3 tygodni. Liczba plemników i konsystencja nasienia mogą zmieniać się z dnia na dzień, a niektóre okoliczności mogą tymczasowo wpływać na ruchliwość i liczbę plemników.

Krótsza wersja analizy nasienia – kontrola nasienia – sprawdza nasienie tylko pod kątem obecności plemników. Jest ona zazwyczaj zlecana w celu potwierdzenia powodzenia wazektomii (podwiązania nasieniowodów – metody antykoncepcji męskiej) około 3 miesiące po wykonaniu zabiegu.

Co diagnozuje badanie nasienia?

Badanie nasienia pozwala wykryć zaburzenia mogące wpływać na płodność mężczyzny. Do najczęstszych nieprawidłowości wykrywanych w badaniu należą:

• zmniejszenie ogólnej liczby plemników w 1 ml nasienia (oligozoospermia)

• zmniejszenie odsetka plemników ruchomych

• zwiększenie odsetka plemników o nieprawidłowej budowie

Podwyższenie ilości białych krwinek w nasieniu może być oznaką stanów zapalnych narządów płciowych, takich jak infekcja prostaty czy innych części układu moczowo-płciowego, które mogą powodować przejściową niepłodność.

Najczęstsze przyczyny bezpłodności męskiej to m.in.:

• infekcje układu moczowo-płciowego

• przerost prostaty

• żylaki nadjądrzy

• niedrożność nasieniowodów

• zaburzenia erekcji (np. na tle psychologicznym, w wyniku chorób neurologicznych lub cukrzycy)

• nowotwory jąder

• uszkodzenie jąder po śwince lub napromienianiu

• zaburzenia hormonalne (np. w obrębie pracy tarczycy, podwzgórza lub przysadki mózgowej)

• stosowanie niektórych leków (np. antybiotyków lub leków na nadciśnienie)

Na jakość nasienia mogą również wpływać używki, takie jak papierosy, alkohol, narkotyki oraz kofeina.

Jakie są przeciwwskazania do badania nasienia?

Przeciwwskazaniami do wykonania badania nasienia są m.in.:

• infekcja przebiegająca z gorączką w ciągu ostatnich 3 miesięcy przed badaniem

• stany zapalne jąder

• abstynencja seksualna krótsza niż 2 dni lub dłuższa niż 7 dni (zbyt krótka przerwa od współżycia może zaniżyć wynik, ponieważ liczba plemników w ejakulacie będzie mniejsza, a zbyt długa abstynencja może pogorszyć ich żywotność i jakość)

• przyjmowanie niektórych leków

• spożywanie alkoholu.

Jak przygotować się do badania nasienia?

Do badania nasienia nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Wystarczy przestrzegać kilku zasad, dzięki którym otrzymany wynik będzie najbardziej wiarygodny.

Przed badaniem nasienia wymagany jest 3–5-dniowy okres abstynencji seksualnej (powstrzymanie się od wytrysku). Zbyt krótki czas abstynencji może zafałszować wynik, prowadząc do obniżenia koncentracji plemników. Z kolei zbyt długi okres bez wytrysku może negatywnie wpłynąć na ich żywotność.

Na 3–5 dni przed badaniem należy również unikać spożywania alkoholu oraz innych używek.

Ważne! Aby lekarz mógł prawidłowo zinterpretować wynik badania, należy poinformować go o przebytych chorobach oraz przyjmowanych lekach w okresie 3 miesięcy przed badaniem.

Czynniki mogące zaburzyć wynik

Liczba plemników i konsystencja nasienia mogą zmieniać się z dnia na dzień. Niektóre okoliczności mogą tymczasowo wpływać na ruchliwość i liczbę plemników.

Jak postępować w przypadku nieprawidłowego wyniku?

Jeśli wyniki badania ujawnią odchylenia, lekarz może zlecić wykonanie dodatkowych badań diagnostycznych, takich jak:

• testy genetyczne (np. w kierunku zespołu Klinefeltera lub mukowiscydozy)

• badania hormonalne (testosteron, FSH, LH, prolaktyna)

• analiza moczu po wytrysku

• USG

• biopsja jąder

• badania immunologiczne w kierunku przeciwciał przeciwko plemnikom

W przypadku nieprawidłowych wyników zaleca się konsultację z lekarzem w celu ich dokładnego omówienia. Specjalista oceni stopień zaawansowania problemu, zleci dodatkowe badania i zaproponuje odpowiednie postępowanie.

W zależności od przyczyny warto umówić wizytę u jednego z następujących specjalistów:

• urolog

• androlog

• specjalista leczenia niepłodności

Jeśli dodatkowe analizy wykażą zasadność skorzystania z technik wspomagania rozrodu, wynik badania może posłużyć do zaplanowania skutecznego leczenia.

FAQ

Ile próbek nasienia należy oddać do diagnostyki niepłodności?

Analizę nasienia w diagnostyce niepłodności zaleca się przeprowadzić na co najmniej dwóch próbkach pobranych w odstępie 2–3 tygodni.

Czy badanie nasienia wykonuje się po wazektomii?

Tak. Krótsza wersja badania, kontrola nasienia, wykonywana jest zwykle około 3 miesiące po wazektomii w celu potwierdzenia skuteczności zabiegu.

Jakie nieprawidłowości można wykryć w badaniu nasienia?

Badanie może wykazać m.in. obniżoną liczbę plemników, zmniejszoną ruchliwość plemników lub zwiększony odsetek plemników o nieprawidłowej budowie.