Badanie PSA całkowity

Opis badania PSA całkowity

PSA całkowity (antygen swoisty dla prostaty) to białko wytwarzane przez gruczoł krokowy. Badanie polega na oznaczeniu jego stężenia we krwi pacjenta i jest jednym z podstawowych badań przesiewowych w kierunku raka prostaty.

Badanie PSA całkowitego wykonywane jest z próbki krwi żylnej. Jest bezbolesne i może być wykonane o każdej porze dnia, pod warunkiem przestrzegania zasad przygotowania.

Ryzyko rozwoju raka prostaty wzrasta wraz z wiekiem oraz w przypadku obciążenia genetycznego, szczególnie jeśli choroba występowała u najbliższych krewnych.

Kiedy wykonać badanie PSA całkowity?

Badanie PSA całkowitego powinno być wykonywane profilaktycznie oraz w przypadku występowania objawów mogących sugerować choroby prostaty.

Badanie zaleca się mężczyznom, którzy:

• ukończyli 50. rok życia – co 1–2 lata,
• ukończyli 45. rok życia, jeśli ojciec lub brat chorował na raka prostaty przed 65. rokiem życia,
• ukończyli 40. rok życia, jeśli nowotwór prostaty występował u wielu krewnych przed 65. rokiem życia,
• są obciążeni genetyczną skłonnością do raka prostaty,
• mają objawy sugerujące choroby prostaty.

Objawy, które mogą wskazywać na konieczność wykonania badania PSA, to m.in.:

• częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy (nykturia),
• nagłe parcie na pęcherz,
• osłabiony, przerywany lub wąski strumień moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• ból w okolicy krocza, podbrzusza lub dolnej części pleców,
• obecność krwi w moczu lub nasieniu,
• zaburzenia erekcji.

Częstotliwość powtarzania badania zależy od uzyskanego wyniku – przy wartościach ≥ 2,5 ng/ml zaleca się coroczną kontrolę.

Co diagnozuje PSA całkowity?

Badanie PSA całkowitego wspiera diagnostykę i wykrywanie:

• raka prostaty,
• łagodnego rozrostu gruczołu krokowego,
• stanów zapalnych prostaty.

Należy pamiętać, że podwyższone PSA nie zawsze oznacza nowotwór – wynik może być fałszywie dodatni i wymaga dalszej oceny, w tym analizy dynamiki wzrostu PSA.

Jak przygotować się do badania PSA całkowity?

Badanie PSA wymaga odpowiedniego przygotowania, ponieważ niektóre czynniki mogą sztucznie podwyższyć wynik.

Na 2 dni przed badaniem należy unikać:

• jazdy na rowerze,
• długiej jazdy pociągiem,
• stosunków płciowych.

Zalecenia dodatkowe:

• pobranie krwi na czczo (8–12 godzin od ostatniego posiłku),
• unikanie alkoholu i palenia tytoniu,
• możliwość wypicia niewielkiej ilości wody,
• 15-minutowy odpoczynek przed pobraniem krwi.

Nieprawidłowe przygotowanie może skutkować niemiarodajnym wynikiem badania.

Wyniki badań

Wynik testu ROMA przedstawiany jest jako wartość procentowa, na podstawie której określane jest ryzyko wystąpienia raka jajnika. Interpretację wyniku testu ROMA powinien przeprowadzić lekarz kierujący pacjentkę na badanie, z uwzględnieniem obrazu klinicznego, wyników badań obrazowych oraz stężeń markerów CA125 i HE4.

Informację odnośnie odbioru wyników badań w zależności od placówki >> Sprawdź TUTAJ

Normy badania PSA całkowity

Normy PSA całkowitego zależą od wieku pacjenta:

• 40–49 lat: do 1,5 ng/ml
• 50–59 lat: do 2,5 ng/ml
• 60–69 lat: do 4,5 ng/ml
• 70–79 lat: do 7,5 ng/ml

Każdy wynik powinien być interpretowany przez lekarza w odniesieniu do wieku, objawów oraz wywiadu klinicznego.

Czynniki mogące zaburzyć wynik badania PSA

Na poziom PSA mogą wpływać m.in.:

• badanie per rectum,
• cewnikowanie pęcherza moczowego,
• stany zapalne prostaty,
• łagodny rozrost gruczołu krokowego,
• intensywny ucisk prostaty (np. jazda na rowerze, współżycie).

Jak postępować w przypadku nieprawidłowego wyniku?

W takich przypadkach zalecana jest konsultacja lekarska i ewentualne wykonanie dodatkowych badań.

Najczęściej pacjentka kierowana jest do:

• urologa
• onkologa