Testosteron wolny (FTST)

Testosteron to organiczny związek chemiczny, który pełni funkcję głównego hormonu płciowego u mężczyzn. Produkowany jest głównie w jądrach, ale w niewielkich ilościach wytwarzają go także nadnercza (zarówno u mężczyzn, jak i kobiet), a u kobiet dodatkowo łożysko i jajniki. 

Testosteron wolny a całkowity – różnice 

We krwi testosteron występuje w trzech formach: wolnej (1–4%), związanej z albuminami (poniżej 44%) oraz związanej z białkiem SHBG (ok. 55%). Za biodostępny testosteron uznaje się formę wolną oraz tę związaną z albuminami. 

Badanie testosteronu całkowitego mierzy łączny poziom hormonu (wolnego i związanego), co w wielu przypadkach jest wystarczające. Jednak w sytuacjach, gdy poziom SHBG jest nieprawidłowy, bardziej miarodajne okazuje się badanie testosteronu wolnego. 

Wskazania do badania testosteronu 

Badanie poziomu testosteronu – zarówno testosteronu wolnego, jak i testosteronu całkowitego – zalecane jest w następujących przypadkach: 

• diagnostyka zaburzeń czynności hormonalnej gonad; 
• podejrzenie zespołu Klinefeltera, policystycznych jajników (PCOS), chorób nadnerczy; 
• u kobiet: nadmierne owłosienie (hirsutyzm), nieregularne cykle, trudności z zajściem w ciążę; 
• u mężczyzn: spadek libido, zaburzenia erekcji, niepłodność. 

Obniżony i podwyższony poziom testosteronu wolnego 

Niski poziom testosteronu wolnego może świadczyć o: 

• niedorozwoju gonad, 
• infekcjach wirusowych (np. świnka), 
• uszkodzeniach jąder, 
• hiperprolaktynemii, 
• niedożywieniu, 
• zmianach w poziomie białek transportujących. 

Zbyt wysoki poziom testosteronu wolnego występuje m.in. przy: 

• przerostach nadnerczy, 
• guzach nadnerczy lub jąder, 
• zespół policystycznych jajników (PCOS), 
• nadczynności tarczycy, 
• zespole Cushinga. 

Jak zbadać testosteron – przygotowanie do badania 

• Badanie krwi na testosteron wykonuje się z próbki krwi.
• Nie ma konieczności bycia na czczo.
• Ważne, aby zgłosić się do laboratorium między godziną 7:00 a 10:00, ze względu na dobowy rytm wydzielania hormonu.
• U kobiet najlepszy moment na pomiar testosteronu to 2–5 dzień cyklu miesiączkowego (chyba, że lekarz zaleci inaczej).
• Należy poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, które mogą wpływać na wynik, np. androgeny, estrogeny, leki przeciwpadaczkowe czy steroidy.

Wyniki badania testosteronu 

• Wynik badania testosteronu dostępny jest w ciągu 8 dni roboczych. 
• Można odebrać go osobiście lub uzyskać wynik online (dostęp po wcześniejszym zgłoszeniu w recepcji). 
• W przypadku nieprawidłowych wyników warto skonsultować się z lekarzem i omówić kolejne kroki diagnostyczne. 

1. Jak zbadać testosteron? 
Badanie testosteronu wykonuje się z krwi. Wystarczy zgłosić się do punktu pobrań w godzinach porannych (między 7:00 a 10:00) 

2. Ile kosztuje badanie testosteronu? 
Koszt badania testosteronu zależy od laboratorium. Cena badania zaczyna się od 89 zł. 

3. Czym różni się testosteron wolny od całkowitego? 
Testosteron całkowity to suma testosteronu wolnego i związanego z białkami. Testosteron wolny to aktywna biologicznie forma, ważna przy nieprawidłowym SHBG. 

4. Jakie są normy testosteronu wolnego (pg/ml)? 
Normy poziomu testosteronu wolnego zależą od wieku, płci i metody oznaczenia. Warto porównać wyniki z wartościami referencyjnymi podanymi na wyniku. 

5. Czy badanie testosteronu można zrobić online? 
Tak, możesz zarejestrować się na badanie testosteronu online, a wynik odebrać przez internet. W recepcji otrzymasz dane dostępowe do systemu. 

6. Kiedy najlepiej wykonać badanie testosteronu? 
Najlepszy czas na badanie testosteronu to godziny poranne. Kobiety powinny badać się między 2. a 5. dniem cyklu miesiączkowego. 

7. Jak przygotować się do badania testosteronu? 
Nie trzeba być na czczo. Należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego dzień wcześniej i poinformować o lekach, które mogą wpływać na wynik.