Medistore

W skrócie:

Nowotwór prostaty rozwija się powoli, przez wiele lat nie dając żadnych objawów.
W Polsce od 10. lat dynamicznie wzrasta liczba chorych z rakiem gruczołu krokowego. Urolodzy apelują, by mężczyźni pamiętali o profilaktyce i wizytach kontrolnych. Wcześnie rozpoznaną chorobę można całkowicie wyleczyć.
Według KRN w 2021 r. odnotowano 17 832 zachorowań na raka prostaty, w 2020 r. ok. 14 tys., a około 5 tys. z jego powodu umiera.
Wsród objawów wymienia się częstomocz, trudności w oddawaniu moczu, krwiomocz i bóle pleców.
Czynnikem zwiększonego ryzyka raka prostaty jest wiek >50 lat, obciążenie genetyczne, otyłość i styl życia.

Prostata (inne nazwy: stercz, gruczoł krokowy) jest częścią układu moczowo-płciowego mężczyzny. Przez jej miąższ przebiega cewka moczowa, w bliskim sąsiedztwie znajduje się też odbytnica. Stercz wytwarza płyn, wchodzący w skład nasienia. Prostata ma tendencję do wzrostu wraz z wiekiem mężczyzny. U młodszych mężczyzn jest mniej więcej wielkości orzecha włoskiego, ale u starszych mężczyzn może być znacznie większa.

Czym jest rak prostaty?

Rak prostaty jest chorobą, która rozwija się powoli, a często nawet przez wiele lat bezobjawowo, co powoduje, że mężczyźni nie zgłaszają się do lekarza. Szacuje się, że 5-10 proc. raków gruczołu krokowego rozpoznaje się dopiero w zaawansowanym stadium, co przekreśla szanse na całkowite wyleczenie. Jednak i wtedy medycyna ma wiele do zaoferowania, by poprawić jakość i przedłużyć życie pacjenta.

Rak prostaty – przyczyny

Trudno jednoznacznie określić, co dokładnie powoduje raka stercza, ale znane są grupy ryzyka i czynniki predysponujące do zachorowania, np. wiek, pochodzenie etniczne, otyłość. Wiadomo, że częściej chorują mężczyźni, w których rodzinach występuje mutacja genu BRCA (kobiety z tą mutacją mają większe predyspozycje do zachorowania na raka piersi i raka jajnika).

Ryzyko zachorowania na raka prostaty

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów rak prostaty jest drugim (po raku płuc) nowotworem, na który najczęściej zapadają mężczyźni w Polsce. Najważniejszymi czynnikami ryzyka są:

wiek, najczęściej diagnozowany jest u mężczyzn po 50. roku życia, ale już połowę przypadków stanowią pacjenci po 70. r.ż.;
obciążenie genetyczne, ryzyko jest dwukrotnie większe, jeśli w rodzinie rozpoznano nowotwór;
pochodzenie etniczne, statystycznie nowotwór częściej dotyka osoby czarnoskóre.

Poza wymienionymi czynnikami, do zachorowania na raka stercza mogą się również przyczynić:

otyłość;
hiperandrogenizm (nadmierne wydzielanie męskich hormonów płciowych, m.in. testosteronu);
dieta uboga w produkty roślinne, a bogata w białko i tłuszcze odzwierzęce;
używki (papierosy, alkohol);
brak aktywności fizycznej.

Objawy raka prostaty

Do najczęstszych objawów raka gruczołu krokowego zaliczamy:

problemy z oddawaniem moczu, np.: częstomocz (nierzadko także w nocy), krwiomocz, pieczenie lub ból przy opróżnianiu pęcherza, osłabiony lub przerywany strumień moczu, trudności z rozpoczęciem mikcji;
bóle w podbrzuszu;
problemy z erekcją;
pojawienie się krwi w spermie lub w moczu;
ból podczas wytrysku;
uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza po oddaniu moczu;
zaparcia;
bóle pleców w odcinku lędźwiowym.

Warto podkreślić, że rak stercza jest podstępnym nowotworem, ponieważ przez długi czas może nie dawać żadnych objawów. Dlatego tak istotna jest profilaktyka i świadomość onkologiczna, a przede wszystkim przełamanie wstydu przed wizytą u urologa. Tylko dzięki wizytom kontrolnym i badaniom można wykryć nieprawidłowości, kiedy choroba ma bezobjawowy przebieg.

Rak prostaty rośnie i rozwija się przez długi czas. Pierwszym objawem raka prostaty mogą być problemy z oddawaniem moczu bądź bóle w podbrzuszu.

Jak wykryć raka prostaty?

Nie ma jednego, specyficznego testu w kierunku raka prostaty. Lekarz ocenia ryzyko zachorowania na podstawie wielu czynników, w tym stężenia PSA, wyników badania palpacyjnego prostaty, a także wieku czy historii występowania nowotworu w rodzinie pacjenta.

Badanie palpacyjne prostaty przez odbytnicę (łac. per rectum) pozwala ocenić stan przylegającej do niej tylnej części gruczołu krokowego. W diagnostyce pomocne są też:

biopsja prostaty (badanie histopatologiczne pobranej tkanki);
badanie USG przezodbytnicze (TRUS);
rezonans magnetyczny (najbardziej czułe badanie obrazowe stercza);
tomografia komputerowa (pozwala wykryć przerzuty np. do węzłów chłonnych);
scyntygrafia (wykrywa przerzuty nowotworu do kości).

Oznaczenie stężenia PSA (ang. prostate-specific antigen), swoistego antygenu sterczowego, wykonuje się z krwi pobranej z żyły łokciowej pacjenta. Jest on wytwarzany przez komórki stercza i odpowiedzialny za utrzymanie nasienia w płynnej konsystencji. Zwiększone stężenie PSA zazwyczaj wiąże się z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, ale może też wynikać z rozwijającego się nowotworu. Normy stężenia PSA zależą od wieku badanego. Wynik należy skonsultować z lekarzem, a nie interpretować go na własną rękę.

Sprawdź poniższe badania:

Badanie PSA całkowity
Antygen swoisty dla prostaty - PSA wolny
Pakiet profilaktyki raka prostaty
Rak prostaty - badanie genetyczne
Mężczyzna 40 +

Leczenie raka prostaty

Z racji tego, że leczenie radykalne mocno wpływa na jakość życia chorego, u pacjentów z grupy niskiego ryzyka odracza się leczenie radykalne i stosuje aktywny nadzór choroby. W takich przypadkach znaczenie ma nie tylko stopień zaawansowania raka prostaty, ale też wiek pacjenta, ponieważ leczenie radykalne mogłoby przekreślić szanse na ojcostwo u młodych mężczyzn.

W leczeniu raka stercza stosuje się:

prostatektomię (metodą laparoskopową lub przy użyciu robota) polegającą na wycięciu prostaty z pęcherzykami nasiennymi, niekiedy usuwa się też okoliczne węzły chłonne;
chemioterapię;
radioterapię;
brachyterapię;
hormonoterapię ograniczającą wpływ testosteronu na komórki rakowe;
nowoczesne leczenie molekularne i immunoterapię.

Rak prostaty — przerzuty

Nowotwór gruczołu krokowego w zaawansowanym stadium najczęściej daje przerzuty do układu kostnego, czego objawem są patologiczne złamania oraz do przylegających narządów: pęcherza moczowego, nerek, odbytnicy i pęcherzyków nasiennych. Niekiedy przerzuty raka prostaty lokalizują się też w wątrobie, otrzewnej, płucach czy mózgu.

Rak prostaty — rokowania

Rak prostaty wykryty na wczesnym etapie daje szansę na całkowite wyleczenie, dlatego tak ważna jest w tym przypadku profilaktyka i wczesna diagnostyka. Każdy niepokojący objaw ze strony układu moczowo-płciowego powinien być jak najszybciej skonsultowany z urologiem. Jednak nawet przy braku jakichkolwiek objawów każdy mężczyzna po 50. r.ż. powinien wykonywać badania PSA lub per rectum co 1-2 lata, lub wcześniej w zależności od indywidualnego ryzyka.

Rak prostaty - najczęściej zadawane pytania

Czy można uniknąć raka prostaty?

W przypadku raka prosty prewencja polega przede wszystkim na zdrowym i aktywnym stylu życia, rezygnacji lub przynajmniej ograniczeniu używek. Poza tym ograniczenie spożycia mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego, dieta bogata w owoce i warzywa, aktywność fizyczna oraz regularne wizyty u urologa są pomocne w ograniczeniu ryzyka zachorowania.

Czy rak prostaty jest wyleczalny?

Rak prostaty jest często wyleczalny, zwłaszcza gdy zostanie wykryty we wczesnym stadium.

Czy nowotwór prostaty jest groźny?

Rak prostaty u części mężczyzn ma łagodniejszy przebieg i nie wpływa istotnie na długość życia, szczególnie przy wczesnym wykryciu. W innych przypadkach może być bardziej agresywny i prowadzić do powikłań, zwłaszcza jeśli zostanie rozpoznany późno.