Elektrolity (Na, K)

Badanie poziomu sodu (Na⁺) i potasu (K⁺) w surowicy pozwala ocenić równowagę wodno-elektrolitową organizmu, mającą kluczowe znaczenie dla pracy serca, mięśni, nerek oraz układu nerwowego.

Znaczenie sodu i potasu:

• Sód (Na⁺) reguluje gospodarkę wodną organizmu, utrzymuje ciśnienie krwi i umożliwia prawidłowe przewodzenie impulsów nerwowych.
• Potas (K⁺) jest niezbędny do prawidłowego skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego), reguluje pracę nerwów i wpływa na równowagę kwasowo-zasadową.​​​​​

Naturalne źródła elektrolitów:

• Sód: sól kuchenna, pieczywo, wędliny, sery, konserwy, produkty przetworzone.
• Potas: banany, pomidory, ziemniaki, warzywa strączkowe, szpinak, suszone morele, awokado, orzechy, produkty mleczne.

Przyczyny niedoboru i jego skutki:

Niedobór sodu (hiponatremia) może wystąpić w wyniku:

• nadmiernego spożycia wody,
• przewlekłych biegunek lub wymiotów,
• chorób nerek, serca, wątroby,
• stosowania niektórych leków (np. moczopędnych, psychotropowych).

Objawy: bóle głowy, nudności, osłabienie, dezorientacja, drgawki, a w skrajnych przypadkach – śpiączka.

Niedobór potasu (hipokaliemia) może być skutkiem:

• długotrwałych wymiotów lub biegunki,
• niewłaściwej diety,
• stosowania leków moczopędnych, przeczyszczających,
• chorób nerek lub nadnerczy.

Objawy: skurcze mięśni, osłabienie, zaburzenia rytmu serca, senność, zaparcia.

Dlaczego warto regularnie kontrolować elektrolity?

Zaburzenia poziomu sodu i potasu mogą występować bezobjawowo aż do momentu, gdy stan stanie się niebezpieczny. Regularna kontrola elektrolitów jest zalecana szczególnie u osób:

• z chorobami przewlekłymi (serca, nerek, nadnerczy),
• odwodnionych lub narażonych na nadmierne pocenie się,
• stosujących leki moczopędne, hormonalne, antydepresyjne,
• intensywnie trenujących.

Badanie pozwala na:

• ocenę gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu,
• diagnostykę odwodnienia, przewodnienia i zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej,
• monitorowanie chorób nerek, serca i nadnerczy,
• kontrolę skutków leczenia lekami moczopędnymi, hormonalnymi lub obniżającymi ciśnienie krwi,
• rozpoznawanie zaburzeń rytmu serca oraz objawów nerwowo-mięśniowych.

Wskazania do wykonania badania:

• osłabienie, zaburzenia rytmu serca, kurcze mięśni, dezorientacja, senność,
• przewlekłe wymioty, biegunki lub nadmierna potliwość,
• nadciśnienie tętnicze lub obrzęki,
• niewydolność serca, choroby nerek, niewydolność nadnerczy,
• kontrola elektrolitów podczas leczenia diuretykami lub innymi lekami wpływającymi na gospodarkę elektrolitową,
• hospitalizacja i intensywna terapia,
• kontrola u osób stosujących dietę ubogą w sól lub potas.

Jak się przygotować?

• Badanie wykonywane jest z krwi żylnej.
• Nie jest wymagane specjalne przygotowanie – najlepiej zgłosić się na czczo.
• Należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, zwłaszcza moczopędnych, hormonalnych i przeczyszczających, ponieważ mogą wpływać na wynik.

Podsumowanie:

Badanie sodu i potasu to ważny element diagnostyki ogólnego stanu zdrowia. Pomaga wcześnie wykryć zaburzenia, które – nieleczone – mogą prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych, sercowych i nerkowych. Odpowiednia dieta oraz kontrola leków i nawodnienia pozwalają skutecznie zapobiegać niedoborom.